Jak nazwać dziecko? Generator imion ze znaczeniami

Jak imię brzmi z nazwiskiem

Pierwszy test jest najprostszy: wypowiedz imię i nazwisko na głos, trzy razy, szybko. Jeśli język się plącze, dziecko będzie to słyszało przez lata — nauczyciel na apelu, lekarz w przychodni, ktoś na lotnisku.

Drugi test: inicjały. Dwa jednakowe (A. Adamska) albo układające się w skrót, który wszyscy kojarzą, brzmią niewinnie do dnia, w którym ktoś je zauważy. W polskim alphabetcie bywają to kombinacje, których rodzice nie sprawdzają, bo nikt im nie podpowiedział.

Trzeci test: zdrobnienie. W Polsce imię rzadko funkcjonuje w pełnej formie — na podwórku, w rodzinie i w SMS-ach rządzi skrót. Warto sprawdzić, czy skrót, który wyjdzie sam, jeszcze nam się podoba.

Jak nie powtarzać imienia w rodzinie

Tradycja nadawania imion po dziadkach jest piękna i wygodna, dopóki nie spotka się z praktyką: na rodzinnym spotkaniu trzy osoby odwracają się na to samo imię. Jeśli chcecie zachować bliskość, a uniknąć mieszaniny, wystarczy jedno: imię po babci w drugim członie.

Maksymalnie dwa imiona przewiduje ustawa, więc układ „imię po babci + imię po dziadku” jest prawnie możliwy. W praktyce drugi człon bywa używany tylko w dokumentach — i to też jest uczciwe rozwiązanie.

Jeśli w rodzinie padły już wszystkie dobre imiona, sięgnijcie po rodzinę imion, z której jeszcze nikt nie korzystał: staropolską, antyczną albo skandynawską. Efekt ten sam — ktoś z rodziny jest uhonorowany — a kalendarz nie zamienia się w powtórkę.

Jak rozpoznać imię nieoczywiste, ale nie egzotyczne

Nieoczywiste nie znaczy dziwne. Najlepiej działają imiona znane, ale rzadko nadawane: Bogna, Brunon, Wilhelmina, Racibor, Stella. Każdy je zna, prawie nikt ich nie nosi — dziecko nie musi literować ani tłumaczyć, że to nie pomyłka w akcie.

Drugi trop to imiona z przyrody i z rzeczy: Kalina, Jagoda, Wrzos, Irys. Brzmią swojsko, bo mamy je w ogródku, a w rejestrach należą do rzadkości.

Trzeci trop to imiona, które były popularne sto lat temu. Modę w imionach widać w danych Ministerstwa Cyfryzacji (otwarty zbiór „Imiona nadawane dzieciom w Polsce” na dane.gov.pl): to, co dziś jest rzadkie, wcale nie znaczy, że kiedyś takie było.

Czego lepiej unikać? Imion wymyślanych od zera, zapisu fonetycznego zamiast ortograficznego oraz połączeń dwóch trudności naraz — obce pochodzenie plus nietypowa pisownia to podwójny obowiązek tłumaczenia się przez całe życie.

Imiona, które działają w dwóch krajach

Jeśli w planach jest przeprowadzka, praca zdalna z innego kraju albo druga narodowość dziecka, warto sprawdzić trzy rzeczy: jak imię wygląda w alfabecie łacińskim, czy zawiera znaki diakrytyczne i jak brzmi dla obcojęzycznego rozmówcy.

Najwygodniejsze są imiona wspólne dla wielu języków: Anna, Maria, Helena, Julia, Adam, Daniel, Marek, Gabriel. Bez zmian w paszporcie, bez literowania, bez „proszę jeszcze raz”.

Kłopotliwe bywają imiona z „ł”, „ż”, „ą” i „ń” — w systemach bez polskich znaków zamieniają się w wersję bez ogonków, czasem w całkiem inne słowo. Jeśli to dla was ważne, filtr „łatwe do wymówienia za granicą” pokazuje wyłącznie takie imiona, które wszędzie wyglądają tak samo.

Rozwiązanie kompromisowe: polskie imię w akcie plus ustalona forma codzienna za granicą (Brunon → Bruno, Bronisława → Bronka albo Bronia). Dziecko nie traci pochodzenia i nie musi zaczynać każdej rozmowy od wyjaśnienia.

Gdy rodzice chcą dwóch różnych imion

Najczęstszy scenariusz: jedno z rodziców ma listę Klasyczną, drugie chce czegoś, czego nie było w rodzinie od stu lat. Da się to pogodzić bez głosowania, jeśli zamiast walczyć o jedno imię, zaczniecie od kryteriów.

Metoda trzech kopert: każde z was pisze pięć imion, które naprawdę pasuje. Potem wyrzucacie te, których drugi rodzic nie wymówi z przekonaniem. Zostaje krótki zbiór wspólny — zwykle bardzo zaskakujący.

Metoda odwrócona: ustalcie, co musi mieć imię (krótkie, bez literowania, z ładnym zdrobnieniem), a nie jak ma się nazywać. Kryteria zwykle prowadzą do imion, których żadne z was nie wpisałoby na listę.

I metoda graniczna: jeśli kompromis nie przychodzi, zostawcie sobie tydzień z jednym kandydatem — mówcie na niego na głos przez siedem dni. Jeśli po tygodniu nie przeszkadza, to jest to imię.

Maksymalnie dwa imiona

Osoba zgłaszająca urodzenie składa oświadczenie o wyborze nie więcej niż dwóch imion dla dziecka. To rodzice decydują o kolejności i o tym, które imię będzie używane na co dzień.

art. 59 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

Bez zdrobnień, bez imion ośmieszających

Wybrane imię nie może zostać zamieszczone w akcie urodzenia w formie zdrobniałej ani mieć charakteru ośmieszającego lub nieprzyzwoitego. W praktyce zostaje więc Antonina, a Tosia zostaje w rodzinie.

art. 59 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

Imiona obce są dozwolone

Niezależnie od obywatelstwa i narodowości rodziców dziecku można nadać imiona obce. Ustawa pozwala też wybrać imię, które formalnie nie wskazuje na płeć, ale w powszechnym znaczeniu jest przypisane do danej płci.

art. 59 ust. 3 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

Gdy urzędnik odmówi

Kierownik USC odmawia przyjęcia oświadczenia, jeśli imię jest zdrobniałe, ośmieszające, nieprzyzwoite albo nie wskazuje na płeć dziecka w powszechnym znaczeniu. Wtedy wybiera dziecku imię z urzędu w formie decyzji administracyjnej podlegającej natychmiastowemu wykonaniu, a w akcie urodzenia pojawia się adnotacja o wyborze imienia z urzędu.

art. 59 ust. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

21 dni na zgłoszenie urodzenia

Zgłoszenia urodzenia dziecka dokonuje się w terminie 21 dni od dnia sporządzenia karty urodzenia. Po upływie terminu akt sporządza z urzędu kierownik USC i informuje o tym rodziców. Imię warto więc mieć wybrane wcześniej, nie w kolejce przy okienku.

art. 55 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

Sześć miesięcy na zmianę bez sprawy urzędowej

Rodzice mogą złożyć przed dowolnym kierownikiem USC albo konsulem oświadczenie o zmianie imion wpisanych do aktu urodzenia — w terminie 6 miesięcy od dnia sporządzenia aktu. Zmiana może polegać na zastąpieniu imienia innym, zamianie dwóch imion na jedno (lub odwrotnie), dodaniu drugiego imienia, zmianie pisowni albo kolejności.

art. 70 ust. 1–2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego

Sprawdzone klasyki (24)

Imiona, które rodzina rozpozna bez tłumaczenia — od lat w czołówce.

• Zuzanna — lilia — ta czysta, białym kwiatem (hebr., imieniny 24 V). Zdrobnienia: Zuzia, Zuza, Zuzka. W Biblii Zuzanna to bohaterka opowieści o fałszywych oskarżycielach — imię od wieków znaczy też „ta, która doczekała się sprawiedliwości”.
• Julia — z rzymskiego rodu Juliuszów; dawniej: pełna wigoru (łac.). Zdrobnienia: Julka, Jula, Juśka. Ród Juliuszów wywodził się od Iulusa, syna Eneasza — stąd juliański kalendarz i miesiąc lipiec (Iulius) w tle.
• Maja — ta, która rośnie — od bogini Mai (łac.). Zdrobnienia: Majka, Majuś, Maja. Majka w rzymskim kalendarzu to bogini wzrostu — jej imieniem nazwano miesiąc, w którym wszystko „rośnie”.
• Hanna — łaskawa, obdarzona życzliwością (hebr., imieniny 26 VII). Zdrobnienia: Hania, Hanusia, Hanka. Hanna i Anna to jedno imię w dwóch wersjach — w Polsce obie formy żyją osobno i obie mają własne rejestry.
• Zofia — mądrość — ta, która myśli głową (gr.). Zdrobnienia: Zosia, Zocha, Zofka. Hagia Sophia to po grecku „Mądrość Boża” — najsłynniejszy kościelny tytuł świata jest w istocie imieniem żeńskim.
• Laura — wawrzynowa — wieńczona laurem (łac.). Zdrobnienia: Laurka, Launia, Lola. Petrarka opiewał Laurę de Sade tak długo, że „laura” stała się w poezji synonimem inspiracji — nie tylko imieniem.
• Lena — jaśniejąca (od Heleny) albo ta z Magdali (gr. / hebr.). Zdrobnienia: Lenka, Lenusia, Lela. Lena zaczynała jako skrót — dziś jest samodzielnym imieniem w co najmniej kilku językach naraz.
• Alicja — szlachetna, z dobrego rodu (germ. przez frm.). Zdrobnienia: Ala, Alika, Alicjka. Karol Lutwidge Dodgson schował w „Alicji w Krainie Czarów” imię prawdziwej dziewczynki — Alice Liddell.
• Amelia — najczęściej tłumaczone jako „pilna, pracowita”; czasem z łac. Aemilius (germ. / łac.). Zdrobnienia: Amelka, Emi, Millie. Amelia Earhart — pierwsza kobieta, która samotnie przeleciała nad Atlantykiem — nosiła to imię i zrobiła z niego nazwisko rozpoznawalne na świecie.
• Oliwia — gałązka oliwna — znak pokoju (łac.). Zdrobnienia: Oli, Ola, Wisia. W starożytności oliwka była walutą, lampą i lekarstwem — imię nosi w sobie całą mediterraneńską gospodarkę.
• Maria — najczęściej: ulubiona, ukochana; dawniej też „ta, która jest gorzka” (hebr., imieniny 12 IX). Zdrobnienia: Marysia, Maryla, Mania. W Polsce Maria tak często trafia na drugie miejsce w imieniu, że bywa niewypowiadana na co dzień — mówi się wtedy po pierwszym członie.
• Krystyna — christiana — wyznawczyni, „ta, która należy do Chrystusa” (łac.). Zdrobnienia: Krysia, Krystynka, Chrysta. Krystyna w Polsce kojarzy się z pokoleniem babć, a w Szwecji i Niemczech od lat nie wychodzi z listy nadawanych imion.
• Antoni — z rzymskiego rodu Antoniuszów; znaczenie pierwotne niepewne (łac., imieniny 13 VI). Zdrobnienia: Antek, Antoś, Toś. Św. Antoni Pustelnik sprzedał cały majątek i wycofał się na pustynię — od IV w. imię Antoni znaczy też „ten, który się nie przywiązuje”.
• Kacper — skarbnik — ten, kto przynosi skarb (pers. przez łac., imieniny 6 I). Zdrobnienia: Kacperek, Kacpruś, Perek. Kacper to imię jednego z Mędrców — tradycja nadała ich imiona, choć Ewangelia podaje tylko dary.
• Marcel — Marcellus — poświęcony Marsowi, „mały wojownik” (łac.). Zdrobnienia: Marcelek, Cel, Marcelka. Marcel Proust, Proust i Marcel — we Francji to imię pisarzy, kucharzy i piosenkarzy jednocześnie.
• Brunon — zbroja — ten, który chroni (germ.). Zdrobnienia: Brunio, Brunek, Bruniś. Brunon z Kwerfurtu — misjonarz i autor żywotów świętych — nosił to imię w X wieku; w Polsce pojawiło się razem z nim.
• Dominik — należący do Pana; dzień Pański (łac., imieniny 8 VIII). Zdrobnienia: Dominiek, Domin, Nik. Rzymskie „dominicus” znaczyło „pański” i „niedzielny” — Dominik to dziecko dnia Pańskiego, często urodzone w niedzielę.
• Ksawery — nowy dom (bask. etxe berri) (baskijski, imieniny 3 XII). Zdrobnienia: Xaver, Savery, Ksawerek. Ksawery to nazwa baskijskiej miejscowości — od niej wziął imię święty Franciszek Ksawery, a od niego cały kontynent: Javier w Argentynie.
• Tymon — najczęściej: czczony, szanowany (gr. timē) (gr.). Zdrobnienia: Tymek, Tymuś, Tymonko. Szekspir zrobił z Timona człowieka, który stracił wiarę w ludzi — a disnejowski Timon to chomik, który nie stracił jej nigdy.
• Wiktor — zwycięzca (łac.). Zdrobnienia: Wiktorek, Wikt, Torek. Wiktor to imię trzech papieży i setek zwycięzców — łacińskie „vincere” żyje w nim w pierwszej osobie.
• Filip — miłośnik koni (gr., imieniny 14 XI). Zdrobnienia: Filipek, Fifi, Filuś. Filip Macedoński — ojciec Aleksandra — miał w imieniu konie dosłownie: dwór, który „kochał konie”.
• Ignacy — najczęściej tłumaczony jako żarliwy, płomienny (łac. ignis — ogień) (łac., imieniny 31 VII). Zdrobnienia: Ignaś, Ignac, Acio. Ignacy Kryłowski, Ignacy Paderewski, Ignacy Łukasiewicz — trzech Ignacych: kompozytor, wynalazca lampy i polityk.
• Franciszek — wolny — od Franków, „ludu wolnych” (germ. przez łac., imieniny 4 X). Zdrobnienia: Franek, Franiś, Fraszek. „Frank” znaczył „wolny” — stąd francuski, frankfurter i frank (waluta) jako „wolny człowiek” w jednym szeregu.
• Adrian — z Hadrii (Adria) — „morski, ciemny jak morze” (łac., imieniny 8 VII). Zdrobnienia: Adi, Adrianek, Adas. Morze Adriatyckie wzięło nazwę od etruskiego miasta Adria — imię niesie w sobie całą mapę Włoch.

Staropolskie (24)

Słowiańskie imiona dwuczłonowe: kiedyś życzenie zapisane w imieniu.

• Bogna — najczęściej tłumaczone jako „boska, wybrana”; od członu bog- (staropolskie). Zdrobnienia: Bognia, Bonia, Bognisia. Człon „bog-” w imionach słowiańskich był starszy od chrześcijaństwa — Bogna nosi w sobie przedchrześcijańską religię.
• Bronisława — ta, która broni sławy — chroni dobre imię (staropolskie). Zdrobnienia: Bronia, Bronka, Bronisławka. Bronisława to imię, które w Polsce nosiła rodziny i instytucje — i jedno z najdłużej żyjących w rejestrach imion słowiańskich.
• Dobrosława — ta, której sława jest dobra — dobrze o niej mówią (staropolskie). Zdrobnienia: Dobka, Sławka, Dobra. Imiona dwuczłonowe układano jak zdanie: „dobra” + „sława” to życzenie, nie opis — dawano je, żeby się spełniło.
• Jaromiła — ta, która jest zapalczywa i miła — gorąca życzliwość (staropolskie). Zdrobnienia: Jarka, Miłka, Jaga. Człon „jaro-” bywa wywodzony od prasłowiańskiego określenia siły i ognia — w imieniu łączy się z „miła” w jeden charakter.
• Kazimiera — najczęściej: „ta, która burzy pokój wrogom”; bywa odczytywana odwrotnie (staropolskie, imieniny 4 III). Zdrobnienia: Kazia, Kazimierka, Mirka. Żeńska forma imienia Kazimierz powstała od nazwiska i przez wieki była imieniem książęcym, nie chłopskim.
• Ludmiła — miła dla ludu — ta, której ludzie chcą (słow.). Zdrobnienia: Ludka, Milka, Ludwisia. Czeska i rosyjska tradycja zna Ludmiłę jako świętą — w Polsce imię przyszło wschodnimi drogami i nigdy nie wyszło z użycia.
• Mirosława — ta, która zyskała sławę życzliwością (staropolskie). Zdrobnienia: Mirosławka, Mirka, Sławka. W imionach typu Mirosław człon „mir” znaczył zarówno „pokój”, jak i „świat” — jedno imię, dwie opowieści.
• Radosława — ta, której sława ma w sobie radość (staropolskie). Zdrobnienia: Radosławka, Rada, Sławka. Radosław to jedno z niewielu imion słowiańskich, których męska forma przetrwała w modzie, a żeńska została w cieniu.
• Sławomira — ta, która słynie z pokoju — niespokojna o spokój innych (staropolskie). Zdrobnienia: Sława, Mirka, Sławka. Najstarszy zapis imienia pochodzi z XIII wieku — od ponad siedmiu wieków bez przerwy w polskich dokumentach.
• Świętosława — ta, której sława jest święta — nie do podważenia (staropolskie). Zdrobnienia: Święta, Sławka, Świętoszka. Świętosława — znana z sag jako Sygryda — mogła być matką Bolesława Chrobrego; historycy spierają się do dziś.
• Stanisława — ta, która staje się sławna (staropolskie, imieniny 8 V). Zdrobnienia: Stasia, Stanisławka, Nastka. Imię utworzone od czasownika „stań” — w dawnej polszczyźnie to życzenie trwania, nie tylko chwały.
• Władysława — ta, która sławnie rządzi — ma w sobie rząd dusz (staropolskie). Zdrobnienia: Władzia, Sława, Władeczka. Władysław i Władysława to imiona, które w Polsce przeżyły rozbicia, rozbiory i dwie wojny bez jednego sezonu nieobecności.
• Bolesław — wielce sławny (prasłow. „boles” — wielki, znaczny) (staropolskie). Zdrobnienia: Bolek, Boleś, Sławek. Bolesław Chrobry ogłosił zjazd gnieźnieński — imię „wielka sława” przez wieki było w Polsce bardziej tytułem niż imieniem.
• Dobiesław — ten, kto jest dobry i sławny (staropolskie). Zdrobnienia: Dobek, Dobiesławk, Sławek. Dobiesław to imię, które w polskich wsiach przetrwało jako nazwisko (Dobiesławski) — ślad po rodzinnym patronie.
• Jarosław — najczęściej: ten, kto jest zapalczywy i sławny; „siła sławy” (staropolskie). Zdrobnienia: Jarek, Jar, Sławek. Jarosław Mądry zbudował w Kijowie bibliotekę i kodeks praw — imię „zapalczywy” nosiło w sobie człowieka ksiąg.
• Kazimierz — najczęściej: ten, który burzy pokój wrogom; bywa czytany odwrotnie (staropolskie, imieniny 4 III). Zdrobnienia: Kazik, Kazio, Mirek. Kazimierz Wielki zostawił Polskę murowaną zamiast drewnianej — imię „burzący pokój” stało się imieniem budowniczego.
• Miłosz — miły, kochany — ten, kogo się chce gościć (staropolskie). Zdrobnienia: Miłoszek, Miś, Misiek. Czesław Miłosz — noblista — nosił to imię i pisał o nim jako o „imieniu, które zobowiązuje do łagodności”.
• Racibor — najczęściej: ten, kto wyrównuje walkę (rów + born) (staropolskie). Zdrobnienia: Raciborek, Radek, Borek. Racibórz nosi nazwę od tego imienia — gród Racibora, czyli „tego, który wyrównuje”.
• Sambor — ten, kto sam walczy — samodzielny wojownik (staropolskie). Zdrobnienia: Samborek, Sam, Borek. Sambor z Pomorza — książę, który walczył i z Krzyżakami, i z własnym bratem — imię „samodzielny” pasowało do niego bez kompromisów.
• Stanisław — stań się sławny — ten, który dorasta do chwały (staropolskie, imieniny 8 V). Zdrobnienia: Stasiek, Staś, Stanisławek. Stanisław to imię, które w Polsce daje się dzieciom od XIII w. bez przerwy — żaden pokoleniowy „sezon” go nie zdjął.
• Wojciech — najczęściej: waleczny i szczęśliwy (woj + ciel/ciech) (staropolskie, imieniny 23 IV). Zdrobnienia: Wojtek, Wojtas, Cichy. Święty Wojciech (Adalbert) ma dwa imienia w dwóch kulturach — słowiańskie i germańskie, i jedno to samo życie.
• Zbigniew — najczęściej tłumaczone jako „ten, który odczuwa gniew”; w starszych opracowaniach: „ten, który zapomina o gniewie” (staropolskie). Zdrobnienia: Zbych, Zbyszek, Zbyniu. Dwie przeciwstawne interpretacje jednego imienia (gniewny albo gniew zapominający) — rzadki wypadek w onomastyce.
• Wieńczysław — ten, którego wieńczy sława (staropolskie). Zdrobnienia: Wieńczek, Wieniek, Sławek. Wieńczysław to imię, które w polskich dokumentach pojawia się już w średniowieczu i przetrwało do dziś w wersji skróconej: Wieńczysław → Wieńczek.
• Władysław — ten, kto sławnie rządzi (staropolskie). Zdrobnienia: Władziu, Władek, Sławek. Władysław nosili królowie i pisarze — to jedno z niewielu imion, które w Polsce nigdy nie miało „sezonu nieobecności”.

Grecja i Rzym (23)

Grecko-łacińskie imiona z jasnym znaczeniem i długą historią.

• Aurelia — złocista — ta o złotej barwie (łac.). Zdrobnienia: Aura, Aurka, Rela. Łacińskie „aurum” to złoto — Aurelia znaczy „złocista” i było imieniem nadawanym od koloru włosów lub cery.
• Celina — najczęściej: niebiańska (łac. caelum); bywa wywodzona z gr. selene — księżyc (łac. / gr.). Zdrobnienia: Cela, Celinka, Celcia. Dwa korzenie (niebo i księżyc) dały jedno imię — dlatego Celina bywa zapisywana też jako Selina.
• Diana — boska — patronka łowów i księżyca (łac.). Zdrobnienia: Di, Dianna, Anka. Rzymska Diana miała swoją grecką siostrę Artemidę — i jedno z siedmiu cudów świata: świątynię w Efezie.
• Helena — jaśniejąca, płomienna — ta, która daje blask (gr., imieniny 18 VIII). Zdrobnienia: Lenka, Helunia, Ela. Homerycka Helena i cesarzowa Helena to dwie różne kobiety — obie zostawiły to imię w Europie na stałe.
• Livia — z rzymskiego rodu Liwiuszów (łac.). Zdrobnienia: Liwka, Vivia, Liwiaś. Livia Drusilla, pierwsza cesarzowa Rzymu, rządziła przez cień — jej imię do dziś wraca z sentymentu do tamtej siły.
• Marcja — poświęcona Marsowi — ta o wojowniczym spokojnym chłodzie (łac.). Zdrobnienia: Marcysia, Marcinka, Marcia. Marcja to żeński odpowiednik imienia Marek — w Polsce rzadki, ale zapisany w dokumentach od XVI wieku.
• Nikolina — zwycięstwo ludu — ta, która wygrywa dla innych (gr.). Zdrobnienia: Nika, Lina, Nikolka. W Chorwacji i Czechach Nikolina jest częsta jak u nas Zuzanna — dla Polaków brzmi jak nowość.
• Regina — królowa — ta, która ma ostatnie słowo (łac.). Zdrobnienia: Reginka, Gina, Resia. Regina to tytuł, nie imię — przeszedł do używania jako samo określenie władzy, najpierw w kościele, potem w rodzinach.
• Stella — gwiazda (łac.). Zdrobnienia: Stelka, Stela, Estela. Łacińskie „stella” żyje w naszych słowach: planetarium, gwiazdka betlejemska, a po angielsku „star” — to ten sam rdzeń.
• Weronika — niosąca zwycięstwo (gr. pherein nike); ludowo: „prawdziwy obraz” (gr. / łac.). Zdrobnienia: Wera, Ronika, Weronka. Tradycja ludowa kazała widzieć w Weronice kobietę z chustą — stąd imię przez wieki znaczyło też „ta, która nie odwraca wzroku”.
• Wiktoria — zwycięstwo (łac.). Zdrobnienia: Tosia, Wikta, Wisia. Rzymska Viktoria była boginią, której ołtarz stał w senacie — zwycięstwo miało twarz kobiety.
• Aureliusz — złocisty — ten o złotej barwie (łac.). Zdrobnienia: Aurel, Aurelek, Relius. Marek Aureliusz pisał „Rozmyślania” w obozie nad Dunajem — imię „złocisty” należy do cesarza, który wolał ciszę.
• Justyn — sprawiedliwy (łac. iustus) (łac.). Zdrobnienia: Justynek, Justyś, Just. Justynian kazał spisać całe rzymskie prawo — imię „sprawiedliwy” stało się tytułem największej kodyfikacji starożytności.
• Krzysztof — niosący Chrystusa (gr., imieniny 25 VII). Zdrobnienia: Krzysiek, Chris, Tofik. Legenda o Krzysztofie — człowieku, który przenosił przez rzekę dzieciątko ważące więcej niż świat — zrobiła z imienia symbol noszenia cudzych ciężarów.
• Marek — poświęcony Marsowi — wojownik z rodowodu (łac., imieniny 25 IV). Zdrobnienia: Markuś, Maras, Mark. Marek wywodzi się od Marsa — rzymskiego boga wojny; imię nadawano dzieciom poświęconym jego opiece.
• Nikodem — zwycięstwo ludu (gr.). Zdrobnienia: Niko, Nikodemek, Nody. Nikodem z Ewangelii przychodzi nocą — imię „zwycięstwo ludu” kojarzy się dziś z kimś, kto pyta odważnie.
• Oktawian — ósmy (syn) — dziecię z ósmego miejsca w kolejności (łac.). Zdrobnienia: Oktaw, Otti, Wian. Gajusz Oktawian przyjął tytuł Augusta — jego imię rodowe stało się miesiącem: sierpień (Augustus).
• Patryk — patricius — szlachetnie urodzony (łac., imieniny 17 III). Zdrobnienia: Patek, Patryś, Ryk. Patryk był z pochodzenia Brytem porwanym do Irlandii — imię „szlachetny” nosi człowiek, który zaczynał jako niewolnik.
• Roman — Rzymianin — ten, kto należy do Rzymu (łac.). Zdrobnienia: Romuś, Romek, Romanek. Roman znaczy „Rzymianin” — w Polsce imię przyjęło się z kultem św. Romana i nigdy nie było rzadkie na południu kraju.
• Teodor — dar Boga (gr.). Zdrobnienia: Teo, Teodorek, Dorek. Teodor Roosevelt nosił imię oznaczające „dar” i był człowiekiem, który nigdy nie siedział spokojnie.
• Walery — ten, kto jest mocny, zdrowy (łac. valere) (łac.). Zdrobnienia: Walerek, Waluś, Walerian. Łacińskie „valere” to formuła pożegnania i życzenia zdrowia — imię Walery to dosłownie „bądź zdrów”.
• Zenon — najczęściej: ofiarowany Zeusowi (gr.). Zdrobnienia: Zenek, Zen, Zenonko. Zenon z Kition uczył, że szczęście zależy od tego, czego nie potrzebujemy — imię „ofiarowany Zeusowi” nosi filozof, który bogom nic nie obiecywał.
• Lucjan — jaśniejący, światło (łac. lucius) (łac.). Zdrobnienia: Lucjanek, Łucjan, Luś. Lucjan z Samosaty pisał najbardziej zjadliwe satyry starożytności — imię „jaśniejący” nosił człowiek, który wyśmiewał wszystko.

Biblijne (23)

Imiona z Pisma — hebrajskie, aramejskie, perskie w jednym worku.

• Anna — łaskawa, pełna życzliwości (hebr., imieniny 26 VII). Zdrobnienia: Ania, Anka, Anusia. Anna to jedno z niewielu imion, które brzmią prawie identycznie w dwudziestu językach — bez tłumaczenia i literowania.
• Ewa — żywa, ta która daje życie (hebr., imieniny 24 XII). Zdrobnienia: Ewka, Ewcia, Wicia. Hebryjskie „chawwah” to czasownik, nie rzeczownik: imię Ewy znaczy „ona daje życie” w formie ciągłej.
• Gabriela — Bóg jest moją siłą (hebr., imieniny 29 IX). Zdrobnienia: Gabi, Gaba, Ela. Gabriel to imię anioła zwiastującego — żeńska forma w Polsce przyjęła się późno i brzmi dziś świeżo.
• Marta — pani — ta, która prowadzi dom (aram., imieniny 29 VII). Zdrobnienia: Martka, Martynka, Marti. W Ewangeliach Marta i Maria to siostry o dwóch temperamentach — imię od dwóch tysięcy lat znaczy „ta, która robi”.
• Rebeka — najczęściej: ta, która łączy, spaja (hebr.). Zdrobnienia: Rebka, Beka, Rebeca. W Stanach Zjednoczonych Rebecca długo trzymało się w pierwszej dziesiątce — w Polsce częściej spotyka się zdrobniałą formę Rebeka.
• Rut — najczęściej tłumaczone jako „przyjaciółka, towarzyszka” (hebr. / moabskie). Zdrobnienia: Rutka, Rutcia, Ruth. Księga Rut to w gruncie rzeczy opowieść o teściowej i synowej — imię znaczy wierność, nie tylko imię własne.
• Sara — księżniczka (hebr.). Zdrobnienia: Sarka, Sarunia, Sari. Biblijna Sara śmieje się z własnej pomyślności — imię od początku niesie w sobie niedowierzanie dobrym wiadomościom.
• Estera — najczęściej: gwiazda (z Isztar); w hebr. „ukryta” (pers. / hebr.). Zdrobnienia: Esterka, Estusia, Tereska. Purim to święto opisane w Księdze Estery — kobieta, która ocaliła swój lud jednym wieczorem.
• Judyta — kobieta z Judy — chwalebna (hebr., imieniny 28 XII). Zdrobnienia: Jutka, Juda, Judyś. Donatello i Bernini rzeźbili Judytę z mieczem w dłoni — w sztuce imię znaczy „kobieta, która nie czeka na pomoc”.
• Magdalena — ta z Magdali (migdal — wieża) (hebr. przez gr., imieniny 22 VII). Zdrobnienia: Madzia, Magda, Danka. Magdalena to jedno z imion, które skrót „Magda” uniezależnił od całości — w Polsce obie formy działają osobno.
• Noemi — ma, miła, słodka (hebr.). Zdrobnienia: Noemka, Emi, Noś. W Biblii Noemi zmienia imię na „Mara” (gorzka), gdy traci wszystko — imię nosi w sobie dwa nastroje.
• Adam — człowiek, ziemianin (adamah — gleba) (hebr., imieniny 24 XII). Zdrobnienia: Adasiu, Adas, Adamko. Hebryjskie „adam” jest spokrewnione z „adamah” (ziemia) — imię znaczy dosłownie „ten z gliny”.
• Dawid — ukochany (hebr.). Zdrobnienia: Dawidek, Dadek, Dawidko. Dawid, pasterz który został królem, miał w imieniu „ukochany” i w historii reputację poety — psalmy przypisuje się właśnie jemu.
• Daniel — Bóg jest moim sędzią (hebr.). Zdrobnienia: Danuś, Daniek, Dan. Daniel w Biblii tłumaczy sny królom i przeżywa lwy — imię „Bóg moim sędzią” to życzenie, żeby wypaść dobrze w ostatniej instancji.
• Eliasz — Bóg jest moją siłą (hebr.). Zdrobnienia: Elas, Eliaszek, Eli. Eliasz odjeżdża do nieba w rydwanie z ognia — w tradycji ludowej wraca, dlatego zostawia się mu krzesło przy sederze.
• Gabriel — Bóg jest mocny — ten, kto zwiastuje (hebr., imieniny 29 IX). Zdrobnienia: Gabo, Gabriś, Gabi. W trzech religiach Gabriel to ten sam posłaniec — imię znaczy dosłownie „moc Boga”.
• Jakub — najczęściej: ten, który trzyma za piętę — idący czyimś śladem (hebr., imieniny 25 VII). Zdrobnienia: Kuba, Jakubek, Kubus. Jakub, Iago, Diego, Jacques, James — jedno imię przeszło przez Europę i zostało w każdym języku w innej masce.
• Jan — Bóg jest łaskawy (hebr., imieniny 24 VI). Zdrobnienia: Jasiu, Jaś, Janek. Jan jest w polskich rejestrach od średniowiecza bez przerwy — w każdym pokoleniu ktoś w rodzinie tak się nazywa.
• Józef — niech Bóg pomnoży, przyda (hebr., imieniny 19 III). Zdrobnienia: Józek, Jozio, Sepek. Józef z Ewangelii nie wypowiada ani jednego zdania — imię „pomnożony” nosi człowiek, który działa bez mówienia.
• Mateusz — dar Boga (hebr., imieniny 21 IX). Zdrobnienia: Mateo, Mat, Mateuszek. Mateusz był celnikiem, zanim został ewangelistą — imię „dar” nosi człowiek, który zmienił zawód na zawsze.
• Michał — kto jak Bóg? — pytanie, nie odpowiedź (hebr., imieniny 29 IX). Zdrobnienia: Michałek, Michu, Misza. Imię Michał jest pytaniem („kto jak Bóg?”) — i dlatego w tradycji należy do archanioła, który stanął do walki z pychą.
• Noe — spoczynek, ulga (hebr.). Zdrobnienia: Noek, Noego, Noś. Noe — hebr. „noach” — znaczy „ten, kto daje odpoczynek”; w angielskim „Noah” to dziś numer jeden, w Polsce wciąż nowość.
• Samuel — Bóg wysłuchał (hebr.). Zdrobnienia: Samuś, Sam, Samuelko. Samuel był dzieckiem oddanym świątyni — imię „Bóg wysłuchał” jest podziękowaniem za coś, na co długo czekano.

Z przyrody (11)

Owoce, drzewa, kwiaty, zwierzęta i pogoda w imieniu.

• Dąbrówka — ta z dąbrowy; w tle prasłowiańskie „dąbr” — dobry (staropolskie). Zdrobnienia: Dąbrowa, Brówka, Dąbka. Dąbrówka — żona Mieszka I — to jedno z pierwszych kobiecych imion zapisanych w polskich dziejach.
• Kalina — od krzewu kaliny — symbol dziewczęcego wieku (słow.). Zdrobnienia: Kalinka, Kala, Linka. Kalina była w pieśniach znakiem panieństwa — „kalina” rosła pod oknem dziewczyny, o którą się starano.
• Jagoda — od jagody — drobny, słodki owoc (polskie). Zdrobnienia: Jaga, Jagódka, Jagna. Po rosyjsku i ukraińsku „jagoda” to po prostu „owoce jagodowe” — w Polsce ten sam wyraz stał się imieniem żeńskim.
• Róża — róża — kwiat i skrót od Róży / Różali (łac. / pol.). Zdrobnienia: Rózia, Różyczka, Różyca. Róża jest w Polsce imieniem starszym niż wiele „modnych”: zapisywana już w średniowiecznych wsiach.
• Lilia — lilia — kwiat czystości (łac.). Zdrobnienia: Lilka, Lila, Liliana. Lilia to herb Francji i kwiat Maryi — jedno imię, dwa symbole władzy i niewinności naraz.
• Irys — tęcza — posłanka bogów; od tęczy i kwiatu (gr.). Zdrobnienia: Iryska, Ira, Rysia. W fizyce „iris” to przesłona obiektywu, w anatomii — tęczówka; obie nazwy pochodzą od greckiej tęczy.
• Narcyza — oczarowana — od kwiatu narkyza (narkē: oszołomienie) (gr.). Zdrobnienia: Narcyzka, Narcy, Ryza. Narcyz to nie tylko mit o pychach — kwiat o tej nazwie rzeczywiście pachnie tak, że trudno go zapomnieć.
• Wrzos — od wrzosu — kwiat późnego lata (polskie). Zdrobnienia: Wrzośka, Wrzosek, Wrzosia. Wrzosy rosną tam, gdzie nic innego nie chce: w kwaśnej glebie — imię dla kogoś, kto radzi sobie w trudnym.
• Lew — lew — zwierzę i symbol siły (gr. przez słow.). Zdrobnienia: Lwiczek, Lewik, Leoś. Lew Tołstoj nosił to imię w wersji rosyjskiej; w Polsce Lew brzmi jak skrót, a to pełne imię z kalendarzy.
• Lesław — najczęściej wywodzone od „las” — ten, kto pochodzi znad lasu (staropolskie). Zdrobnienia: Lesławek, Lelek, Leszek. Lesław i Leszek to ta sama rodzina imienna — „leszcz” albo „las”: jedno znaczy rybę, drugie las, oba są w polszczyźnie starsze niż chrześcijaństwo.
• Gromosław — ten, którego sława idzie jak grom (staropolskie). Zdrobnienia: Gromek, Grom, Sławek. Gromosław to imię z pogranicza: „grom” w nim znaczy tyle, co grzmot — i tyle, co dawne przekleństwo, którego nie rzuca się na wiatr.

Skandynawskie (15)

Krótkie, twarde, północne — od sag po współczesne listy przebojów.

• Astrid — boska, piękna jak bóstwo (áss + fríðr) (staronord.). Zdrobnienia: Astra, Astridka, Rid. Astrid Lindgren nosiła to imię i opisała dzieciństwo, którego sama nie miała — Pippi to jej bunt.
• Freja — pani — od imienia bogini Freyi (staronord.). Zdrobnienia: Frejka, Reja, Freś. Angielskie Friday i nordyckie imiona wywodzą się od bogiń miłości — imię Freja przetrwało chrześcijaństwo w rejestrach.
• Ingrid — piękna jak Ing — piękność boga płodności (staronord.). Zdrobnienia: Inka, Greta, Ingrid. Ingrid Bergman i następczyni szwedzkiego tronu — to imię noszą tam zarówno aktorki, jak i księżniczki.
• Linnea — od leśnego kwiatu dwukwiatowego (Linnaea borealis) (szw. (łac. Linnaea)). Zdrobnienia: Lin, Linn, Linea. Kwiat Linnaea nazwano od Karola Linneusza — imię jest więc hołdem dla człowieka, który posprzątał przyrodę w nazwy.
• Saga — opowieść, baśń — ta, o której się opowiada (staronord.). Zdrobnienia: Sagka, Sagi, Sagaś. Islandzkie sagi to największy literacki skarb średniowiecza — imię znaczy dokładnie to, co one.
• Solveiga — najczęściej: moc słońca (sól + veig) (staronord.). Zdrobnienia: Sólveika, Solveig, Solka. „Pieśń Solveig” Griega do „Peer Gynta” to jeden z najpopularniejszych utworów świata — bez słów, z imieniem.
• Bjørn — niedźwiedź (staronord.). Zdrobnienia: Björn, Bjørn, Bornek. W sagach „Bjørn” bywało przydomkiem nadawanym za odwagę — dopiero później weszło do używania jako imię chrzestne.
• Falk — sokół (germ. / skand.). Zdrobnienia: Falko, Falek, Falki. Sokoły były w średniowieczu własnością szlachecką — polować nimi mógł tylko król; imię „Falk” nosi w sobie ten przywilej.
• Frej — pan, władca — od imienia boga Freya (staronord.). Zdrobnienia: Frejek, Frejko, Freś. Frej był w nordyckich mitach bogiem płodności i pogody; w jednej z sag oddaje miecz w imię miłości.
• Ingmar — najczęściej: słynny wojownik boga Inga (staronord.). Zdrobnienia: Ingo, Gmar, Ingmark. Ingmar Bergman robił filmy o milczeniu i Bogu — jego imię znaczy „sławny dzięki bogu”, który milczał najdłużej”.
• Leif — spadkobierca, ten kto jest kochany (staronord.). Zdrobnienia: Leifek, Lejw, Leifur. Leif Eriksson dopłynął do Ameryki pięć wieków przed Kolumbem — w Nowym Jorku ma swoje święto 9 października.
• Magnus — wielki (łac. przez skand.). Zdrobnienia: Magne, Mag, Magnusiek. Skandynawscy królowie brali Magnus jako przydomek, a nie imię rodowe — „wielki” trzeba było sobie zapracować.
• Nils — zwycięzca ludu (skand. skrót od Mikołaj). Zdrobnienia: Niluś, Nisse, Nils. Nils Holgersson — chłopiec podróżujący z gęsiami — to jedna z najbardziej czytanych książek świata, napisana dla szwedzkich szkół.
• Olaf — najczęściej: spadkobierca przodków (anu + leifr) (staronord.). Zdrobnienia: Olafek, Ola, Olafiś. Olaf Tryggvason chrzcił Norwegię siłą — imię „spadkobierca” nosi człowiek, który zmienił kraj bardziej niż jego przodkowie.
• Viggo — walka, zmagania (staronord. vig) (staronord.). Zdrobnienia: Vig, Vigoś, Viggi. Viggo Mortensen deklamuje wiersze na wizach i jeździ na rolkach — imię „walka” brzmi w jego przypadku jak żart.