Iryd (Ir) — pierwiastek nr 77
Iryd (Ir), liczba atomowa 77: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Cienka warstwa irydu na całym świecie jest podpisem…
Iryd (Ir), liczba atomowa 77, metale przejściowe. Cienka warstwa irydu na całym świecie jest podpisem asteroidy, która zabiła dinozaury. Najbardziej odporny na korozję metal.
Iryd (Ir) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 77 |
|---|---|
| Masa atomowa | 192.22 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Xe] 6s² 4f¹⁴ 5d⁷ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 32, 15, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 9 / 6 |
| Blok | d |
| Rodzina | Metale przejściowe |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 2446 °C |
| Temperatura wrzenia | 4428 °C |
| Gęstość | 22.56 g/cm³ |
| Odkrycie | 1803, Smithson Tennant |
| Pochodzenie nazwy | łac. iris — tęcza |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Iryd odkryto w 1803 roku (Smithson Tennant). To epoka wagi analitycznej i cierpliwych rozkładów: chemicy rozbierali minerały na części i nazywali to, co zostawało, gdy zabrakło już znanych składników. Nazwa mówi resztę: łac. iris — tęcza.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Iryd (Ir) to pierwiastek numer 77, blok d, okres 6, grupa 9. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 2446 °C, wrze przy 4428 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1982 stopni. Gęstość 22.56 g/cm³ — mała bryłka waży zaskakująco dużo. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: 1803
Odkrycie: 1803 rok, Smithson Tennant. Nazwa: łac. iris — tęcza. Wpisuje się w wielką falę chemii przełomu XVIII i XIX wieku, gdy tablica pierwiastków dopiero się zapełniała.
Głos codzienności: przejściowy
Cienka warstwa irydu na całym świecie jest podpisem asteroidy, która zabiła dinozaury. Najbardziej odporny na korozję metal. Metale przejściowe to warsztat cywilizacji: stopy, narzędzia, katalizatory, styki i barwniki.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Iryd (Ir) — ciekawostka
Warstwa irydu w skałach sprzed 66 mln lat była pierwszym dowodem na uderzenie asteroidy.
Iryd (Ir) — ciekawostka
Odporny na korozję jak nic innego — wzorzec metra był ze stopu platyny z irydem.
Iryd (Ir) — budowa atomu
77 protonów i 77 elektronów rozłożonych na 6 powłokach (2–8–18–32–15–2). Konfiguracja: [Xe] 6s² 4f¹⁴ 5d⁷, elektronów walencyjnych: 2.
Iryd (Ir) — rodzina
Metale przejściowe zapełniają orbitale d, dlatego mają po kilka stopni utlenienia i dają barwne związki.
Iryd (Ir) — rok 1803
Odkrycie przypisuje się: Smithson Tennant. Nazwa pochodzi od: łac. iris — tęcza.
Iryd (Ir) — ciężar
Przy gęstości 22.56 g/cm³ litrowa butelka tego pierwiastka ważyłaby ponad 23 kg.
Iryd (Ir) — miejsce w tablicy
Grupa 9, okres 6, blok d. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Osm i Platyna. Kolor karty w naszej tablicy to metale przejściowe.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.