Itr (Y) — pierwiastek nr 39
Itr (Y), liczba atomowa 39: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Jedna z czterech nazw pochodzących od jednego szwedzkiego…
Itr (Y), liczba atomowa 39, metale przejściowe. Jedna z czterech nazw pochodzących od jednego szwedzkiego kamieniołomu. W nadprzewodnikach wysokotemperaturowych.
Itr (Y) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 39 |
|---|---|
| Masa atomowa | 88.906 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Kr] 5s² 4d¹ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 9, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 3 / 5 |
| Blok | d |
| Rodzina | Metale przejściowe |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1526 °C |
| Temperatura wrzenia | 3336 °C |
| Gęstość | 4.472 g/cm³ |
| Odkrycie | 1794, Johan Gadolin |
| Pochodzenie nazwy | od wsi Ytterby w Szwecji |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Itr odkryto w 1794 roku (Johan Gadolin). To epoka wagi analitycznej i cierpliwych rozkładów: chemicy rozbierali minerały na części i nazywali to, co zostawało, gdy zabrakło już znanych składników. Nazwa mówi resztę: od wsi Ytterby w Szwecji.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Itr (Y) to pierwiastek numer 39, blok d, okres 5, grupa 3. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1526 °C, wrze przy 3336 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1810 stopni. Gęstość 4.472 g/cm³. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: 1794
Odkrycie: 1794 rok, Johan Gadolin. Nazwa: od wsi Ytterby w Szwecji. Wpisuje się w wielką falę chemii przełomu XVIII i XIX wieku, gdy tablica pierwiastków dopiero się zapełniała.
Głos codzienności: przejściowy
Jedna z czterech nazw pochodzących od jednego szwedzkiego kamieniołomu. W nadprzewodnikach wysokotemperaturowych. Metale przejściowe to warsztat cywilizacji: stopy, narzędzia, katalizatory, styki i barwniki.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Itr (Y) — budowa atomu
39 protonów i 39 elektronów rozłożonych na 5 powłokach (2–8–18–9–2). Konfiguracja: [Kr] 5s² 4d¹, elektronów walencyjnych: 2.
Itr (Y) — rodzina
Metale przejściowe zapełniają orbitale d, dlatego mają po kilka stopni utlenienia i dają barwne związki.
Itr (Y) — rok 1794
Odkrycie przypisuje się: Johan Gadolin. Nazwa pochodzi od: od wsi Ytterby w Szwecji.
Itr (Y) — miejsce w tablicy
Grupa 3, okres 5, blok d. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Stront i Cyrkon. Kolor karty w naszej tablicy to metale przejściowe.
Powiązane artykuły
- Siedemnaście metali w twojej kieszeni — lantanowce, bez których nie ma telefonu — Neodym, dysproz, europ, itr: co robią metale ziem rzadkich w telefonie, dlaczego wcale nie są rzadkie i skąd bierze się problem z ich wydobyciem oraz recyklingiem.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.