Krzem (Si) — pierwiastek nr 14
Krzem (Si), liczba atomowa 14: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Drugi najczęstszy pierwiastek skorupy. Z jego…
Krzem (Si), liczba atomowa 14, półmetale. Drugi najczęstszy pierwiastek skorupy. Z jego monokryształów wycina się procesory — cała Dolina Krzemowa stoi na piasku.
Krzem (Si) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 14 |
|---|---|
| Masa atomowa | 28.085 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Ne] 3s² 3p² |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 4 |
| Elektrony walencyjne | 4 |
| Grupa / okres | 14 / 3 |
| Blok | p |
| Rodzina | Półmetale |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1414 °C |
| Temperatura wrzenia | 3265 °C |
| Gęstość | 2.329 g/cm³ |
| Odkrycie | 1824, Jöns Jacob Berzelius |
| Pochodzenie nazwy | łac. silex — krzemień |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Krzem odkryto w 1824 roku (Jöns Jacob Berzelius). To epoka wagi analitycznej i cierpliwych rozkładów: chemicy rozbierali minerały na części i nazywali to, co zostawało, gdy zabrakło już znanych składników. Nazwa mówi resztę: łac. silex — krzemień.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Krzem (Si) to pierwiastek numer 14, blok p, okres 3, grupa 14. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1414 °C, wrze przy 3265 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1851 stopni. Gęstość 2.329 g/cm³. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: 1824
Odkrycie: 1824 rok, Jöns Jacob Berzelius. Nazwa: łac. silex — krzemień. Wpisuje się w wielką falę chemii przełomu XVIII i XIX wieku, gdy tablica pierwiastków dopiero się zapełniała.
Głos codzienności: półmetal
Drugi najczęstszy pierwiastek skorupy. Z jego monokryształów wycina się procesory — cała Dolina Krzemowa stoi na piasku. Półmetale prowadzą prąd „tylko trochę” — i właśnie dlatego zbudowano na nich całą elektronikę.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Krzem (Si) — ciekawostka
Krzem na procesory oczyszcza się do czystości 99,9999999% — tzw. dziewięć dziewiątek.
Krzem (Si) — ciekawostka
Szkło, beton i piasek to w większości związki krzemu z tlenem.
Krzem (Si) — budowa atomu
14 protonów i 14 elektronów rozłożonych na 3 powłokach (2–8–4). Konfiguracja: [Ne] 3s² 3p², elektronów walencyjnych: 4.
Krzem (Si) — rodzina
Półmetale przewodzą prąd tylko na życzenie — na tej właściwości stoi cała elektronika.
Krzem (Si) — rok 1824
Odkrycie przypisuje się: Jöns Jacob Berzelius. Nazwa pochodzi od: łac. silex — krzemień.
Krzem (Si) — miejsce w tablicy
Grupa 14, okres 3, blok p. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Glin i Fosfor. Kolor karty w naszej tablicy to półmetale.
Powiązane artykuły
- Plastic is fantastic — czyli jak plastik uratował cywilizację (i dlaczego bawełniana torba jest gorsza, niż myślisz) — Twarda obrona plastiku w pięciu odsłonach: jednorazowe strzykawki uratowały miliony, kompozyty w Dreamlinerze zbiły emisje o 20%, folia stretch wydłuża życie ogórka 5×. Plus LCA toreb wg duńskiego EPA 2018 i UK Environment Agency 2011: ile razy *naprawdę* musisz użyć torby bawełnianej, papierowej i polipropylenowej, żeby pobić zwykłą HDPE.
- Węglowce — węgiel, krzem, german i dwie dusze Ziemi — Węgiel, krzem, german, cyna i ołów: rodzina pierwiastków, z której wyszło życie i z której wyszedł komputer. Jak ten sam układ elektronów dał DNA i procesor, diament i ołówek.
- CHNOPS — sześć pierwiastków, z których składa się prawie każdy organizm — Węgiel, wodór, azot, tlen, fosfor i siarka to około 99% masy każdego organizmu. Co dokładnie robi każdy z nich, dlaczego akurat te i skąd się wzięły w twoim ciele.
Krzem w grach wskazuje.pl
- Wyspa Kamila — Piasek: powierzchnia plaży i dno morza; Plaża — nieskończone złoże. trzy piaski plus kryształ dają szkło (×2): okna chatki i świetliki nad kraterem.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.