Złoto (Au) — pierwiastek nr 79
Złoto (Au), liczba atomowa 79: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Powstaje w zderzeniach gwiazd neutronowych. Nie utlenia…
Złoto (Au), liczba atomowa 79, metale przejściowe. Powstaje w zderzeniach gwiazd neutronowych. Nie utlenia się, dlatego biżuteria z grobowców wygląda jak nowa.
Złoto (Au) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 79 |
|---|---|
| Masa atomowa | 196.97 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s¹ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 32, 17, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 11 / 6 |
| Blok | d |
| Rodzina | Metale przejściowe |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1064.2 °C |
| Temperatura wrzenia | 2856 °C |
| Gęstość | 19.3 g/cm³ |
| Odkrycie | znany od starożytności |
| Pochodzenie nazwy | łac. aurum |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Złoto towarzyszy ludziom dłużej niż sama chemia. Używano go, wytapiano i wyceniano na długo przed tym, zanim ktokolwiek zapytał, z czego właściwie jest zbudowany — a gdy w XIX wieku porządkowano tablicę pierwiastków, po prostu wpisano go do niej jako oczywistość.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Złoto (Au) to pierwiastek numer 79, blok d, okres 6, grupa 11. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1064.2 °C, wrze przy 2856 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1792 stopni. Gęstość 19.3 g/cm³ — mała bryłka waży zaskakująco dużo. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: od starożytności
Znany od starożytności — nikt nie „odkrył” go w nowoczesnym sensie, ludzie po prostu używali go, zanim nauczyli się nazywać pierwiastki. Nazwa: łac. aurum.
Głos codzienności: przejściowy
Powstaje w zderzeniach gwiazd neutronowych. Nie utlenia się, dlatego biżuteria z grobowców wygląda jak nowa. Metale przejściowe to warsztat cywilizacji: stopy, narzędzia, katalizatory, styki i barwniki.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Złoto (Au) — ciekawostka
Jest tak plastyczne, że z jednego grama da się wyciągnąć drut o długości 2 km.
Złoto (Au) — ciekawostka
Całe wydobyte przez ludzkość złoto zmieściłoby się w sześcianie o boku ok. 22 metrów.
Złoto (Au) — budowa atomu
79 protonów i 79 elektronów rozłożonych na 6 powłokach (2–8–18–32–17–2). Konfiguracja: [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s¹, elektronów walencyjnych: 2.
Złoto (Au) — rodzina
Metale przejściowe zapełniają orbitale d, dlatego mają po kilka stopni utlenienia i dają barwne związki.
Złoto (Au) — znany od zawsze
Złoto był używany, zanim ktokolwiek nazwał go pierwiastkiem — nie ma daty odkrycia ani jednego odkrywcy.
Złoto (Au) — ciężar
Przy gęstości 19.3 g/cm³ litrowa butelka tego pierwiastka ważyłaby ponad 19 kg.
Złoto (Au) — miejsce w tablicy
Grupa 11, okres 6, blok d. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Platyna i Rtęć. Kolor karty w naszej tablicy to metale przejściowe.
Powiązane artykuły
- Golden Girl, czyli Echo, Ogygia i Helena – trzy greckie mity ukryte w jednym refrenie — „I get an echo of Ogygia / All of them want that Helena” – ten jeden wers spina trzy mity, w których złoto jest pułapką, a piękno wyrokiem. Rozkładamy Golden Girl na czynniki pierwsze.
- Portrety śmieci — co naprawdę zostaje po nadmiernej konsumpcji (fotoesej + twarde dane) — 2,24 mld ton odpadów rocznie, 481 mld butelek PET, 62 mln ton e-waste, mikroplastik w 58% tętnic — fotoesej z wizualizacjami danych i cytatami (Slovic, Lembke, Schwartz). Cztery portrety śmieci: katedra, makro, twarz, vanitas. Bez moralizatorstwa.
- Z kim zagrasz w Karuzelę Jokera: Vela Fioletta, Nero Cortez, KAMIL.exe i Babcia Neon — Czterech rywali w Karuzeli Jokera: Vela Fioletta, Nero Cortez, KAMIL.exe i Babcia Neon. Style gry, perki, kwestie mówione głosem i konkretne kontry na każdego przeciwnika.
Złoto w grach wskazuje.pl
- Wyspa Kamila — Ruda złota: warstwy 1–6, najrzadsza ruda na wyspie; prawie wyłącznie Krater; poza nim to loteria. wymaga kilofa kobaltowego; z dwóch brył złota i dwóch miedzi stawiasz trzy złote głośniki — scenę na kraterze.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.