Promet (Pm) — pierwiastek nr 61
Promet (Pm), liczba atomowa 61: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Jedyny promieniotwórczy lantanowiec, praktycznie nieobecny…
Promet (Pm), liczba atomowa 61, lantanowce. Jedyny promieniotwórczy lantanowiec, praktycznie nieobecny w przyrodzie. Świecił kiedyś w podświetleniu zegarków.
Promet (Pm) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 61 |
|---|---|
| Masa atomowa | 145 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Xe] 6s² 4f⁵ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 23, 8, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 3 / 6 |
| Blok | f |
| Rodzina | Lantanowce |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1042 °C |
| Temperatura wrzenia | 3000 °C |
| Gęstość | 7.26 g/cm³ |
| Odkrycie | 1945, Marinsky, Glendenin, Coryell |
| Pochodzenie nazwy | od Prometeusza |
| Promieniotwórczy | tak |
Kontekst historyczny odkrycia
Promet nie leżał w żadnej skale. W 1945 roku (Marinsky, Glendenin, Coryell) wytworzono go sztucznie, bombardując cięższe jądra lżejszymi. Takie pierwiastki żyją krótko, a ich „istnienie” potwierdza się po śladach rozpadu, nie po bryłce w gablocie.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Promet (Pm) to pierwiastek numer 61, blok f, okres 6, grupa 3. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1042 °C, wrze przy 3000 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1958 stopni. Gęstość 7.26 g/cm³. Jest promieniotwórczy: jądro rozpada się samo, a każda praca z nim to praca w osłonach.
Głos historii: 1945
Odkrycie: 1945 rok, Marinsky, Glendenin, Coryell. Nazwa: od Prometeusza. To pierwiastek pracowni, nie kopalni: powstał w akceleratorze albo w reaktorze, w ilościach liczonych czasem w pojedynczych atomach.
Głos codzienności: lantanowiec
Jedyny promieniotwórczy lantanowiec, praktycznie nieobecny w przyrodzie. Świecił kiedyś w podświetleniu zegarków. Lantanowce to ciche serce elektroniki: magnesy, luminofory ekranów, lasery i optyka.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Promet (Pm) — budowa atomu
61 protonów i 61 elektronów rozłożonych na 6 powłokach (2–8–18–23–8–2). Konfiguracja: [Xe] 6s² 4f⁵, elektronów walencyjnych: 2.
Promet (Pm) — rodzina
Lantanowce to „metale ziem rzadkich”, które wcale nie są rzadkie — trudne jest ich rozdzielenie, bo są niemal identyczne chemicznie.
Promet (Pm) — rok 1945
Odkrycie przypisuje się: Marinsky, Glendenin, Coryell. Nazwa pochodzi od: od Prometeusza.
Promet (Pm) — promieniotwórczy
Każdy izotop promet rozpada się samoczynnie. W naturze towarzyszy rudom uranu i toru.
Promet (Pm) — miejsce w tablicy
Grupa 3, okres 6, blok f. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Neodym i Samar. Kolor karty w naszej tablicy to lantanowce.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.