Żelazo (Fe) — pierwiastek nr 26
Żelazo (Fe), liczba atomowa 26: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Jądro Ziemi i hemoglobina we krwi. Ostatni pierwiastek…
Żelazo (Fe), liczba atomowa 26, metale przejściowe. Jądro Ziemi i hemoglobina we krwi. Ostatni pierwiastek, który gwiazda potrafi „spalić” — dalej jest już tylko supernowa.
Żelazo (Fe) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 26 |
|---|---|
| Masa atomowa | 55.845 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Ar] 4s² 3d⁶ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 14, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 8 / 4 |
| Blok | d |
| Rodzina | Metale przejściowe |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1538 °C |
| Temperatura wrzenia | 2862 °C |
| Gęstość | 7.874 g/cm³ |
| Odkrycie | znany od starożytności |
| Pochodzenie nazwy | łac. ferrum |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Żelazo towarzyszy ludziom dłużej niż sama chemia. Używano go, wytapiano i wyceniano na długo przed tym, zanim ktokolwiek zapytał, z czego właściwie jest zbudowany — a gdy w XIX wieku porządkowano tablicę pierwiastków, po prostu wpisano go do niej jako oczywistość.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Żelazo (Fe) to pierwiastek numer 26, blok d, okres 4, grupa 8. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1538 °C, wrze przy 2862 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1324 stopni. Gęstość 7.874 g/cm³. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: od starożytności
Znany od starożytności — nikt nie „odkrył” go w nowoczesnym sensie, ludzie po prostu używali go, zanim nauczyli się nazywać pierwiastki. Nazwa: łac. ferrum.
Głos codzienności: przejściowy
Jądro Ziemi i hemoglobina we krwi. Ostatni pierwiastek, który gwiazda potrafi „spalić” — dalej jest już tylko supernowa. Metale przejściowe to warsztat cywilizacji: stopy, narzędzia, katalizatory, styki i barwniki.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Żelazo (Fe) — ciekawostka
Jądro Ziemi to głównie żelazo — bez niego nie byłoby pola magnetycznego chroniącego atmosferę.
Żelazo (Fe) — ciekawostka
Fuzja w gwiazdach kończy się na żelazie; cięższe pierwiastki rodzą się dopiero w wybuchach.
Żelazo (Fe) — budowa atomu
26 protonów i 26 elektronów rozłożonych na 4 powłokach (2–8–14–2). Konfiguracja: [Ar] 4s² 3d⁶, elektronów walencyjnych: 2.
Żelazo (Fe) — rodzina
Metale przejściowe zapełniają orbitale d, dlatego mają po kilka stopni utlenienia i dają barwne związki.
Żelazo (Fe) — znany od zawsze
Żelazo był używany, zanim ktokolwiek nazwał go pierwiastkiem — nie ma daty odkrycia ani jednego odkrywcy.
Żelazo (Fe) — miejsce w tablicy
Grupa 8, okres 4, blok d. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Mangan i Kobalt. Kolor karty w naszej tablicy to metale przejściowe.
Żelazo w grach wskazuje.pl
- Warzywniak Kamila — Szpinak i burak — żelazo w wersji roślinnej
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.