Dysproz (Dy) — pierwiastek nr 66
Dysproz (Dy), liczba atomowa 66: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Dodawany do magnesów neodymowych, żeby wytrzymały gorąco…
Dysproz (Dy), liczba atomowa 66, lantanowce. Dodawany do magnesów neodymowych, żeby wytrzymały gorąco silnika elektrycznego. Nazwany od trudu jego wydzielenia.
Dysproz (Dy) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 66 |
|---|---|
| Masa atomowa | 162.5 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Xe] 6s² 4f¹⁰ |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 28, 8, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 3 / 6 |
| Blok | f |
| Rodzina | Lantanowce |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1407 °C |
| Temperatura wrzenia | 2562 °C |
| Gęstość | 8.54 g/cm³ |
| Odkrycie | 1886, Lecoq de Boisbaudran |
| Pochodzenie nazwy | gr. dysprositos — trudno dostępny |
| Promieniotwórczy | nie |
Kontekst historyczny odkrycia
Dysproz odkryto w 1886 roku (Lecoq de Boisbaudran). To epoka wagi analitycznej i cierpliwych rozkładów: chemicy rozbierali minerały na części i nazywali to, co zostawało, gdy zabrakło już znanych składników. Nazwa mówi resztę: gr. dysprositos — trudno dostępny.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Dysproz (Dy) to pierwiastek numer 66, blok f, okres 6, grupa 3. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1407 °C, wrze przy 2562 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 1155 stopni. Gęstość 8.54 g/cm³. Nie jest promieniotwórczy — jego jądra są trwałe.
Głos historii: 1886
Odkrycie: 1886 rok, Lecoq de Boisbaudran. Nazwa: gr. dysprositos — trudno dostępny. Wpisuje się w wielką falę chemii przełomu XVIII i XIX wieku, gdy tablica pierwiastków dopiero się zapełniała.
Głos codzienności: lantanowiec
Dodawany do magnesów neodymowych, żeby wytrzymały gorąco silnika elektrycznego. Nazwany od trudu jego wydzielenia. Lantanowce to ciche serce elektroniki: magnesy, luminofory ekranów, lasery i optyka.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Dysproz (Dy) — budowa atomu
66 protonów i 66 elektronów rozłożonych na 6 powłokach (2–8–18–28–8–2). Konfiguracja: [Xe] 6s² 4f¹⁰, elektronów walencyjnych: 2.
Dysproz (Dy) — rodzina
Lantanowce to „metale ziem rzadkich”, które wcale nie są rzadkie — trudne jest ich rozdzielenie, bo są niemal identyczne chemicznie.
Dysproz (Dy) — rok 1886
Odkrycie przypisuje się: Lecoq de Boisbaudran. Nazwa pochodzi od: gr. dysprositos — trudno dostępny.
Dysproz (Dy) — miejsce w tablicy
Grupa 3, okres 6, blok f. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Terb i Holm. Kolor karty w naszej tablicy to lantanowce.
Powiązane artykuły
- Siedemnaście metali w twojej kieszeni — lantanowce, bez których nie ma telefonu — Neodym, dysproz, europ, itr: co robią metale ziem rzadkich w telefonie, dlaczego wcale nie są rzadkie i skąd bierze się problem z ich wydobyciem oraz recyklingiem.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.