Protaktyn (Pa) — pierwiastek nr 91
Protaktyn (Pa), liczba atomowa 91: właściwości, historia odkrycia, pochodzenie nazwy i zastosowania. Jeden z najrzadszych i najdroższych pierwiastków…
Protaktyn (Pa), liczba atomowa 91, aktynowce. Jeden z najrzadszych i najdroższych pierwiastków naturalnych. Rozpada się do aktynu — stąd nazwa.
Protaktyn (Pa) — właściwości w tabeli
| Liczba atomowa | 91 |
|---|---|
| Masa atomowa | 231.04 u |
| Konfiguracja elektronowa | [Rn] 5f² 6d¹ 7s² |
| Elektrony na powłokach | 2, 8, 18, 32, 21, 8, 2 |
| Elektrony walencyjne | 2 |
| Grupa / okres | 3 / 7 |
| Blok | f |
| Rodzina | Aktynowce |
| Stan skupienia (20 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 1568 °C |
| Temperatura wrzenia | 4027 °C |
| Gęstość | 15.37 g/cm³ |
| Odkrycie | 1913, Fajans, Göhring |
| Pochodzenie nazwy | gr. protos — pierwszy przed aktynem |
| Promieniotwórczy | tak |
Kontekst historyczny odkrycia
Przełom XIX i XX wieku to czas widm, wyładowań i promieniotwórczości. Protaktyn wyodrębniono w 1913 roku (Fajans, Göhring) — w epoce, gdy Maria Skłodowska-Curie przerabiała tony odpadów po uranie, a fizyka i chemia zaczęły mówić jednym językiem.
Laboratorium, historia, codzienność
Głos laboratorium: twarde dane
Protaktyn (Pa) to pierwiastek numer 91, blok f, okres 7, grupa 3. W temperaturze pokojowej jest ciałem stałym. Topi się przy 1568 °C, wrze przy 4027 °C — okno „na ciekło” ma szerokość około 2459 stopni. Gęstość 15.37 g/cm³ — mała bryłka waży zaskakująco dużo. Jest promieniotwórczy: jądro rozpada się samo, a każda praca z nim to praca w osłonach.
Głos historii: 1913
Odkrycie: 1913 rok, Fajans, Göhring. Nazwa: gr. protos — pierwszy przed aktynem.
Głos codzienności: aktynowiec
Jeden z najrzadszych i najdroższych pierwiastków naturalnych. Rozpada się do aktynu — stąd nazwa. Aktynowce to domena energetyki jądrowej, medycyny izotopowej i laboratoriów w osłonach.
Ciekawostki i najczęstsze pytania
Protaktyn (Pa) — budowa atomu
91 protonów i 91 elektronów rozłożonych na 7 powłokach (2–8–18–32–21–8–2). Konfiguracja: [Rn] 5f² 6d¹ 7s², elektronów walencyjnych: 2.
Protaktyn (Pa) — rodzina
Wszystkie aktynowce są promieniotwórcze; większość z nich nie istniała na Ziemi, zanim ich nie zsyntezowano.
Protaktyn (Pa) — rok 1913
Odkrycie przypisuje się: Fajans, Göhring. Nazwa pochodzi od: gr. protos — pierwszy przed aktynem.
Protaktyn (Pa) — promieniotwórczy
Każdy izotop protaktyn rozpada się samoczynnie. W naturze towarzyszy rudom uranu i toru.
Protaktyn (Pa) — miejsce w tablicy
Grupa 3, okres 7, blok f. Sąsiedzi w kolejności liczby atomowej: Tor i Uran. Kolor karty w naszej tablicy to aktynowce.
Zobacz cały układ okresowy
Neonowa tablica pierwiastków — 118 kartotek po polsku, filtry rodzin i wykres odkryć.